Praktyczne sposoby doboru metod oceny ryzyka zawodowego

Artykuł podejmuje aktualną problematykę dotyczącą praktycznych aspektów oceny ryzyka zawodowego, która stanowi wiodący element strategii ochrony pracy w Unii Europejskiej i w Polsce. Przestawiono tu wybrane zasady oceny ryzyka zawodowego, kryteria klasyfikacji metod oceny ryzyka, źródła informacji i metody zbierania danych, metody identyfikacji zagrożeń, metody szacowania ryzyka.

Przegląd wybranych zasad oceny ryzyka zawodowego

Ocenę ryzyka zawodowego można przeprowadzać w różny sposób, w zależności od potrzeb przedsiębiorstwa lub zakładu pracy; wytyczne w tym zakresie zawierają polskie normy i literatura specjalistyczna. Zalecane są przede wszystkim takie metody oceny ryzyka, których stosowanie nie wymaga wiedzy specjalistycznej i które mogą być w prosty sposób wykorzystane przez członków zespołu oceniającego ryzyko.

Należy zwrócić uwagę, aby otrzymane wyniki oceny ryzyka zawodowego były w pełni wystarczające do wyznaczenia jego dopuszczalności oraz właściwego planowania działań korygujących i zapobiegawczych.

Zgodnie z zasadą ALARP (As Low As Reasonable Practicable) można wyodrębnić trzy następujące obszary o różnym poziomie ryzyka:

obszar I, w którym ryzyko jest niedopuszczalnie duże i nie można go obniżyć za pomocą dostępnych środków, praca w tym obszarze jest niedopuszczalna;

obszar II, w którym ryzyko można zaakceptować, pod warunkiem stałej jego kontroli, w obszarze tym należ podjąć wysiłki w celu redukcji ryzyka, uwzglęniając przy tym warunek ekonomiczny;

obszar III, w którym ryzyko jest pomijalnie małe i nie musi być kontrolowane, ponieważ nie przewiduje się możliwości jego zwiększenia.

W przypadku gdy zastosowanie prostych metod oceny ryzyka zawodowego nie dostarcza zadowalających wyników, należ dokonać kolejnej oceny ryzyka, co w praktyce jest związane z możiwośią wyboru czterech następująych wariantów decyzyjnych:

zastosowanie metod zaawansowanych,

skorzystanie z kilku metod jednocześnie,

zapewnienie udział specjalistów (konsultantów, doradców),

grupowe podejmowanie decyzji lub sondaż opinii ekspertów.

Praktyczna realizacja oceny ryzyka zawodowego jest związana z możiwośią wykorzystania jednej z trzech nastęujących strategii podejmowania decyzji:

indywidualne podejmowanie decyzji – ocena dokonywana jest jednoosobowo, głównie na podstawie aktualnej wiedzy decydenta i jego doświadczenia;

grupowe podejmowanie decyzji – wypełnia się jedną zbiorczą kartę w wyniku kolektywnej decyzji, ustalonej wspónie przez człnków zespołu;

sondaż opinii ekspertów – oblicza się średnie wyniki oceny uzyskane na podstawie indywidualnych kart, wypełnionych przez każdego z członków zespołu.

Decyzje indywidualne są charakterystyczne m.in. dla mniejszych zakłdów pracy i jednostek organizacyjnych oraz dla decyzji o mniejszej wadze. W większych organizacjach (np. dużych i średnich przedsiębiorstwach ) oraz dla istotnych problemów decyzyjnych (np. dotyczących zagrożenia życia i zdrowia pracowników), decyzje indywidualne mogą być obarczone dużym błędem, na co mają wpływ m.in. takie czynniki, jak np. subiektywny punkt widzenia decydenta, niedokładne lub niepełne dane i informacje, przeoczenie lub pomyła.

Decyzje grupowe eliminują więszość niedoskonałści decyzji indywidualnych, ale ich zastosowanie może nieść ze sobą pewne wady, takie jak np. wydłużenie czasu na podjęcie decyzji, konieczność pogodzenia sprzecznych opinii, możiwość zdominowania grupy przez jedną osobę zależości służbowe i czynniki polityczne, wpływająe na ostateczną decyzję

Sondaż opinii ekspertów umożliwia obiektywizację indywidualnych opinii członków zespołów oceniających, co pozwala wyeliminować dwa podstawowe ograniczenia decyzji grupowych, tj. skrajne opinie ekspertów oraz syndrom (zjawisko) grupowego myślenia.

Syndrom grupowego myślenia jest charakterystyczny dla zespołów zdominowanych przez autokratycznych przywódców, którzy narzucają swój subiektywny punkt widzenia, a dążenie grupy do konsensusu przeważa nad dążeniem do osiągnięcia obiektywnej decyzji, co jest niestety normą w niektórych przedsiębiorstwach i zakładach pracy.

Kryteria klasyfikacji metod oceny ryzyka zawodowego

Ocena ryzyka zawodowego polega na określeniu wielkości (poziomu) ryzyka dla poszczególnych zagrożeń, które zidentyfikowano na stanowiskach pracy, zgodnie z przyjętą miarą ryzyka (np. w postaci opisu słownego lub wskaźnika liczbowego), która wynika z zastosowania określonych metod oceny ryzyka.

Określenie wielkości ryzyka zawodowego, związanego z poszczególnymi zagrożeniami, zidentyfikowanymi na stanowiskach pracy polega na ustaleniu:

możliwości (prawdopodobieństwa, czętości) wystąpienia zagrożeń

potencjalnych skutków (następstw, konsekwencji, szkód, strat) wystąpienia zagrożeń

W odniesieniu do czynnikó mierzalnych (obejmująych czynniki szkodliwe dla zdrowia, dla któych wyznaczono normy higieniczne) wielkośćryzyka moża wyznaczyćza pomocąporónania śednich wartośi stężńlub natężń(wynikająych z badańi pomiaró czynnikó szkodliwych dla zdrowia) z wartośiami najwyżzych dopuszczalnych stężńlub natężń(np. NDS, NDN).

W odniesieniu do czynnikó niemierzalnych (obejmująych czynniki szkodliwe dla zdrowia, dla któych nie okreśono wartośi dopuszczalnych i pozostał czynniki wystęująe w śodowisku pracy, np. mechaniczne) wielkośćryzyka moża wyznaczyćza pomocąokreśonej metody oceny ryzyka.

Do oceny ryzyka sąstosowane różorodne metody, któych dobó zależ m.in. od celu badań stopnia szczegółwośi i charakteru otrzymanych wynikó. Dlatego nie moża podaćjednej uniwersalnej metody, możiwej do zastosowania w dowolnym przypadku, co wynika m.in. ze specyfiki poszczegónych dziedzin gospodarki i rodzajó działlnośi oraz dużj różorodnośi zakłdó pracy, jednostek organizacyjnych i stanowisk pracy.

Metody oceny ryzyka różnią się między sobą m.in.:

sposobem postęowania podczas zbierania informacji o ryzyku,

zasobem informacji niezbęnych do przeprowadzenia oceny,

kryteriami stosowanymi podczas realizacji oceny,

zakresem zastosowańposzczegónych metod.

Dokonują wyboru okreśonej metody oceny ryzyka należ sprawdzić czy spełione sąnastęująe warunki:

metoda jest odpowiednia dla analizowanego obiektu, procesu lub stanowiska pracy,

człnkowie zespoł oceniająego mająodpowiednie kwalifikacje i dośiadczenie,

dostęne sąodpowiednie informacje do przeprowadzenia oceny ryzyka,

zapewnione sąodpowiednie śodki i terminy realizacji oceny ryzyka.

Dobó metod do warunkó pracy w zakłdach i na stanowiskach jest na razie sprawąotwartą dlatego należ uwzglęnićw pierwszej kolejnośi m.in.:

rodzaj i zakres prowadzonej działlnośi,